แท่นขุดเจาะน้ำมันที่ฝาง

แท่นขุดเจาะน้ำมันที่ฝาง: เรื่องเล่าจากสนามจริงโดย mr.hotsia

ถ้าใครได้มีโอกาสขับรถผ่านอำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ คงเคยสังเกตเห็นแท่นขุดเจาะน้ำมันจำลองตั้งอยู่ริมถนนใหญ่ ความรู้สึกแรกของผมตอนเจอสิ่งนี้คือ “นี่แหละ...เรื่องราวที่ไม่ค่อยมีใครพูดถึงในเชียงใหม่” และเมื่อมีโอกาสแวะเข้าไปดูใกล้ๆ ถึงได้รู้ว่าที่นี่ไม่ได้มีแค่ของจำลอง แต่ยังมีแท่นขุดเจาะน้ำมันจริงๆ ที่ยังคงทำงานอยู่ด้วย

ในฐานะนักเดินทางที่ชอบตามรอยประวัติศาสตร์และเรื่องราวท้องถิ่น ผม mr.hotsia จึงไม่พลาดที่จะสำรวจพื้นที่นี้ด้วยตัวเอง ตั้งใจเก็บบรรยากาศ ความรู้ และวิถีชีวิตคนงานที่ยังคงดูแลแท่นขุดเจาะน้ำมันแห่งนี้ให้ผมได้ถ่ายทอดต่อ

บรรยากาศแท่นขุดเจาะน้ำมันฝาง: เครื่องจักรและชีวิตจริง

แท่นขุดเจาะน้ำมันในพื้นที่แม่สูน ผมเดินเข้าไปไม่ไกลจากถนนใหญ่ พบกับเครื่องเจาะน้ำมันอยู่สองเครื่อง เครื่องจักรเหล่านี้มีเสียงดังค่อนข้างมาก เสียงเครื่องยนต์และเสียงกลไกหมุนเจาะลงดินทำให้รู้สึกถึงความหนักหน่วงของงานที่นี่อย่างชัดเจน เครื่องเจาะนี้จะเจาะลึกลงไปประมาณ 2 กิโลเมตร ใต้ดินเพื่อดึงน้ำมันดิบขึ้นมา

สิ่งที่ผมเห็นตรงหน้าคือถังเก็บน้ำมันดิบที่เพิ่งถูกสูบขึ้นมาใหม่ น้ำมันมีสีดำข้นคล้ายน้ำมันดินตามที่เคยเห็นในหนังหรือสารคดี นี่แหละคือ “น้ำมันดิบ” ที่คนทั่วไปอาจไม่เคยรู้จักหน้าตาจริงๆ มาก่อน น้ำมันดิบจะถูกเก็บไว้ในถังก่อนที่จะมีรถบรรทุกมารับไปยังโรงกลั่นต่อไป

เดินต่อจากแท่นแรกเข้าไปอีกหน่อย จะเจอโซนที่เป็นที่พักและทำงานของคนงานขุดเจาะน้ำมัน ที่นี่มีอีกหนึ่งแท่นขุดเจาะที่กำลังทำงานอยู่ ผมเห็นป้ายบอกประวัติเบื้องต้นของแท่นขุดเจาะน้ำมันฝางที่มีอายุยาวนานกว่า 100 ปี ยิ่งทำให้ผมรู้สึกว่าสถานที่แห่งนี้ไม่ได้เป็นแค่จุดท่องเที่ยว แต่เป็นมรดกทางอุตสาหกรรมที่เชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์ท้องถิ่นอย่างลึกซึ้ง

ประวัติความเป็นมาของแหล่งน้ำมันฝาง

เรื่องราวของน้ำมันฝางเริ่มต้นเมื่อราวร้อยกว่าปีก่อน ชาวบ้านในตำบลแม่สูน อำเภอฝาง พบว่ามีน้ำมันสีดำไหลซึมขึ้นมาบนผิวดิน บางคนเชื่อว่าน้ำมันนี้เป็นน้ำมันศักดิ์สิทธิ์ สามารถนำมาทารักษาโรคต่างๆ ได้ ความรู้ถึงเจ้าหลวงเชียงใหม่ในสมัยนั้นจึงมีคำสั่งให้ขุดบ่อเพื่อเก็บน้ำมันนี้ไว้เรียกว่า "บ่อหลวง" หรือ "บ่อเจ้าหลวง"

ในปี พ.ศ. 2465 กรมรถไฟได้จ้างนักธรณีวิทยาชาวอเมริกันชื่อ Mr. Wallace Lee มาสำรวจน้ำมันในพื้นที่ฝาง และพบก๊าซธรรมชาติที่ความลึก 185 เมตร แต่ต้องหยุดงานเนื่องจากท่อกรุขาด ต่อมาปี พ.ศ. 2477 กรมเชื้อเพลิงทหารบกได้จ้างนักธรณีวิทยาชาวสวิสเซอร์แลนด์ 2 ท่าน มาศึกษาธรณีวิทยาและขุดบ่อตื้นๆ แต่ก็เลิกไปเพราะยังไม่เจอน้ำมันที่เหมาะสม

ปี พ.ศ. 2475 กรมหลวงได้สั่งให้ ม.ล. กรี เดชาติวงศ์ สำรวจทรายน้ำมันบริเวณนี้ เพื่อใช้แทนยางแอสฟัลต์สำหรับกรมทางหลวง การเจาะด้วยเครื่องเจาะสว่านหมุนที่ใช้แรงคนเจาะลึกประมาณ 10-20 เมตร พบทรายน้ำมันจำนวนมากถึง 38 ล้านลูกบาศก์เมตร และเจาะลึกถึง 200 เมตรก็พบก๊าซธรรมชาติปนอยู่ด้วย การทดลองกลั่นน้ำมันในโรงกลั่นเล็กๆ ก็ทำให้น้ำมันฝางเป็นที่รู้จักในวงการอุตสาหกรรมในเวลาต่อมา

ช่วงปี พ.ศ. 2492-2499 กรมโลหะกิจได้ดำเนินงานต่อโดยใช้เครื่องเจาะชนิด Rotary จากเยอรมัน เจาะลึกประมาณ 230 เมตร และสร้างโรงกลั่นน้ำมันทดลองขนาดเล็กที่บ่อต้นขาม มีการผลิตน้ำมันดิบและกลั่นน้ำมันเป็นครั้งคราว โดยมุ่งเน้นการพัฒนาทรัพยากรน้ำมันในพื้นที่ฝาง

เดินทางสู่ฝาง: จุดหมายใหม่ของนักเดินทางสายลึกเชียงใหม่

จากประสบการณ์ของผม mr.hotsia การเดินทางมายังแท่นขุดเจาะน้ำมันฝาง ไม่เพียงแต่ได้เห็นเครื่องจักรและกระบวนการขุดเจาะน้ำมันเท่านั้น แต่ยังได้สัมผัสกับวิถีชีวิตและความตั้งใจของคนงานในพื้นที่ ที่ยังคงสืบสานอาชีพนี้ไว้ให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้มากขึ้น

อำเภอฝางตั้งอยู่ทางเหนือสุดของเชียงใหม่ ใกล้กับชายแดนประเทศเมียนมา บรรยากาศโดยรอบยังคงความเป็นธรรมชาติและมีชุมชนท้องถิ่นที่อบอุ่น ผมมักแนะนำให้ผู้ที่ชอบสำรวจเรื่องราวท้องถิ่นและประวัติศาสตร์อุตสาหกรรมแวะมาที่นี่ เพราะนอกจากจะได้ความรู้เรื่องน้ำมันดิบแล้ว ยังสามารถเชื่อมต่อการเดินทางไปยังแหล่งท่องเที่ยวอื่นๆ ในเชียงใหม่ เช่น วัดแสนทองอมก๋อย หรือ ซากทะเลสาบดอยเต่า ที่ผมเคยเล่าไว้ในบทความก่อนหน้านี้

ประสบการณ์ส่วนตัว: เสียงเครื่องจักรและกลิ่นดินน้ำมัน

สิ่งที่ทำให้ผมประทับใจมากคือการได้สัมผัสเสียงเครื่องเจาะน้ำมันที่ทำงานอย่างต่อเนื่องตลอด 24 ชั่วโมง กลิ่นดินผสมกับกลิ่นน้ำมันดิบที่ลอยอยู่ในอากาศ มันให้ความรู้สึกเหมือนย้อนเวลากลับไปในยุคที่อุตสาหกรรมน้ำมันเริ่มต้นขึ้นในประเทศไทย

ผมเดินชมแท่นขุดเจาะพร้อมคนงานที่ไม่รังเกียจนักท่องเที่ยวอย่างผม กลับให้ความรู้และเล่าเรื่องราวต่างๆ ของแท่นน้ำมันอย่างภาคภูมิใจ นี่คือเสน่ห์ที่ผมชอบในการเดินทางแบบลึกซึ้ง ไม่ใช่แค่การถ่ายรูป แต่ได้เรียนรู้สิ่งใหม่ๆ จากคนท้องถิ่นจริงๆ

แนะนำสำหรับนักเดินทาง

ถ้าคุณตั้งใจจะมาเที่ยวแท่นขุดเจาะน้ำมันฝาง แนะนำให้เตรียมอุปกรณ์สำหรับถ่ายภาพและรองเท้าที่เหมาะสม เพราะพื้นที่รอบๆ แท่นขุดเจาะจะมีพื้นดินไม่เรียบและบางจุดอาจลื่น นอกจากนี้ควรเตรียมตัวรับเสียงดังของเครื่องจักรและอากาศที่อาจจะร้อนในบางวัน

สำหรับใครที่สนใจเรื่องราวของเชียงใหม่ในมุมมองที่ต่างออกไป ผมขอแนะนำให้คุณลองแวะชมแท่นขุดเจาะน้ำมันฝางนี้สักครั้ง เพราะที่นี่ไม่ใช่แค่แหล่งน้ำมันธรรมดา แต่ยังเป็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงทางอุตสาหกรรมและเศรษฐกิจของเมืองเหนืออย่างแท้จริง

บทส่งท้ายจาก mr.hotsia

แท่นขุดเจาะน้ำมันฝาง คือความลับที่ซ่อนอยู่ในเชียงใหม่เหนือ ที่หลายคนอาจไม่เคยรู้จักมาก่อน การได้มาเห็นของจริง ได้ฟังเรื่องเล่าจากคนงาน และเรียนรู้ประวัติศาสตร์อันยาวนานของแหล่งน้ำมันแห่งนี้ ทำให้ผมมั่นใจว่าเชียงใหม่ไม่ได้มีดีแค่ธรรมชาติสวยๆ หรือวัดวาอารามเท่านั้น แต่ยังเต็มไปด้วยเรื่องราวที่รอให้เราเดินทางไปค้นหา

ถ้าคุณกำลังมองหาการเดินทางที่ไม่เหมือนใคร และอยากสัมผัสเสน่ห์ของเชียงใหม่ในอีกมุมหนึ่ง อย่าลืมแวะมา “แท่นขุดเจาะน้ำมันฝาง” แห่งนี้ แล้วคุณจะได้เรื่องราวกลับบ้านเหมือนกับที่ผม mr.hotsia เคยสัมผัสมาแล้ว